สร้างรังรักให้นกกาบบัว เตรียมพร้อมจับคู่ฤดูผสมพันธุ์

เมื่อเวลา 13.00 น. วันที่ 8 พฤศจิกายน 2566 นางทิพาวดี กิตติคุณ ผู้ช่วย รักษาการ ผอ.สวนสัตว์ขอนแก่น เปิดเผยกับผู้สื่อข่าวว่า ทางสวนสัตว์ขอนแก่น ได้สร้างรังรักให้นกกาบบัว เพื่อเตรียมพร้อมจับคู่ในช่วงฤดูผสมพันธุ์ เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมสัตว์ป่าตามธรรมชาติ ตามหลักมาตรฐานสากลด้านสวัสดิภาพของสัตว์ (Animal Welfare) โดยจัดเตรียมกิ่งไม้เพื่อทำรังตามแบบธรรมชาติสำหรับนกกาบบัว ที่มีชื่อวิทยาศาสตร์หมายถึง "นกที่มีปากยาวใหญ่หัวมีสีขาว" พบในพื้นที่ชุ่มน้ำของที่ราบเอเชียเขตร้อน ทางตอนใต้ของเทือกเขาหิมาลัย ในอนุทวีปอินเดีย และขยายสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นชนิดที่พบครั้งแรกในประเทศศรีลังกา ไม่มีการแบ่งเป็นชนิดย่อย มีถิ่นกำเนิดในอินเดีย พม่า ไทย จีน อินโดจีน และมาเลเซีย 

ลักษณะทั่วไป เป็นนกที่มีขนาดกลาง สูงประมาณ 93 - 102 ซม. (36.5 - 40 นิ้ว) ช่วงปีกกว้าง 150 - 160 ซม. (59 - 63 นิ้ว) และหนัก 2 - 3.5 กก. ปากยาวสีเหลืองแกมส้ม โค้งลงตรงปลายเล็กน้อย หน้าผาก ใต้คอและหัว เป็นหนังเปลือยเปล่าสีส้ม คอ หลัง อก และท้องจะมีสีขาว บริเวณหัวไหล่มีสีดำ และลายริ้วสีขาวแทรกกระจายทั่ว ตัดกับแถบปีกสีขาวขนาดใหญ่ ส่วนขนโคนปีกสีชมพูอ่อนไปจนถึงสีชมพูเข้ม แข้งและตีนมีสีชมพู ขณะบินข้างอกและขนคลุมใต้ปีกมีลายริ้วสีขาวทั่วชุดขน ในฤดูผสมพันธุ์ หนังบริเวณหน้าสีเข้มขึ้น แข้งและตีนสีชมพูเข้ม ส่วนนกวัยอ่อน คอสีน้ำตาลอ่อน ขนบริเวณหัวไหล่และขนโคนปีก เป็นสีน้ำตาล แข้งและตีนสีชมพูซีด 

ส่วนอุปนิสัยและอาหาร นกกาบบัวเป็นนกที่มีกิจกรรมต่างๆ ในตอนกลางวัน อาศัยและหากินตามแหล่งน้ำต่าง เช่น หนอง บึง และทะเลสาบ ปกติอาศัยและหากินกันเป็นฝูง เป็นนกที่บินได้คล่องดี ขณะที่บินหัวและลำคอเหยียดตรงไปข้างหน้า ขาและนิ้วเหยียดไปทางด้านหลังโผล่พ้นปลายหาง บางครั้งจะร่อนอยู่กลางอากาศในระดับที่สูงมาก โดยร่อนเป็นวงกลม โดยเฉพาะเหนือรังและเหนือแหล่งหากิน 

นอกจากนี้ ถือเป็นนกที่จับเกาะตามกิ่งไม้ได้ดีด้วย เวลาหากินจะลงมายังพื้นดิน นกกาบบัวกินสัตว์น้ำต่างๆ เป็นอาหารเป็นส่วนใหญ่ เช่น ปลา กุ้ง ปู แต่ก็กินแมลง และตัวหนอนของแมลงอีกด้วย ใช้วิธีเดินลุยไปตามแหล่งน้ำต่างๆ ที่ระดับน้ำไม่ลึก อ้าปากอยู่เกือบตลอดเวลา ตาก็คอยจ้องหาเหยื่อในน้ำ เมื่อพบก็จะใช้ปากงับเอาไว้สักระยะหนึ่ง จากนั้น ก็จะเงยหัวขึ้นเล็กน้อย อ้าปากให้กว้างขึ้นอีก เพื่อกลืนเหยื่อลงไปทั้งตัว

บางครั้งนกกาบบัวก็เดินลุยไปตามทุ่งหญ้าจิกแมลงและตัวหนอน รวมทั้งสัตว์ต่างๆ ตามกอหญ้า หรือตามพื้นดินเป็นอาหาร เมื่ออิ่มแล้วมักจะมายืนพักผ่อนโดยการยืนนิ่งและด้วยการยืนขาข้างเดียวออกมา ใช้ปากไซ้ขน หรือกางปีกผึ่งแดด 

“พฤติกรรมการผสมพันธุ์ของนกกาบบัว จะมีการจับคู่สร้างรังวางไข่ 2 ช่วง โดยในช่วงแรกจะเริ่มสร้างรังตอนปลายเดือนกรกฎาคม การสร้างรังในช่วงที่ 2 จะเป็นช่วงเดือนพฤศจิกายน เพื่อหาคู่ผสมพันธุ์และจะเป็นไปอย่างช้าๆ จะมีการผสมพันธุ์กันบ่อยครั้งในระหว่างการสร้างรัง ช่วงฤดูการผสมพันธุ์อยู่ในช่วงฤดูหนาวต่อฤดูร้อน ระหว่างเดือนมกราคมหรือกุมภาพันธ์ จนถึงเดือนเมษายน การผสมพันธุ์จะคงมีต่อไป แม้กระทั่งนกเริ่มกกไข่แล้วก็ตาม โดยจะวางไข่ครั้งละ 2 - 6 ฟอง ใช้เวลากกไข่ประมาณ 30 -31 วัน”

นางทิพาวดี กล่าวด้วยว่า สวนสัตว์ขอนแก่นประสบความสำเร็จในการเพาะขยายพันธุ์นกกาบบัว โดยไข่นกกาบบัวสามารถฟักออกมาได้เป็นผลสำเร็จ ปัจจุบันสวนสัตว์ขอนแก่น มีนกกาบบัวทั้งหมด 98 ตัว มากเป็นอันดับต้นๆ ของประเทศไทย ที่สำคัญสวนสัตว์ขอนแก่น มีโครงการปล่อยนกกาบบัวคืนสู่ธรรมชาติ อยู่ระหว่างการหาพื้นที่ในการปล่อย ซึ่งนกกาบบัวเป็นนกที่มีลักษณะสวยงาม เป็นที่ชื่นชอบของนักท่องเที่ยวที่เข้ามาเยี่ยมชม

อีกทั้ง ยังถูกจัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตาม พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 จึงอยากเชิญชวนนักท่องเที่ยว มาเยี่ยมชมนกกาบบัว ได้ที่สวนสัตว์ขอนแก่น ซึ่งเปิดบริการทุกวัน ไม่เว้นวันหยุดราชการ ตั้งแต่เวลา 08.30 น. - 16.30 น.