ร่างทรงยักษ์กินควายดิบ ประเพณีเลี้ยงดง-บวงสรวงปู่แสะย่าแสะดอยสุเทพ

เมื่อเวลา 9.00 น. วันที่ 20 มิ.ย.67 ที่หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย (ที่4) ต.แม่เหียะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ ใกล้กับวัดพระธาตุดอยคำ ได้มีการแห่ผ้าพระบฏ (ผืนผ้าเขียนรูปพระพุทธเจ้าหรือเรื่องราวเกี่ยวกับพระพุทธเจ้า) และประเพณีเลี้ยงดง ปู่แสะ-ย่าแสะ ประจำปี 2567 ซึ่งเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมานานกว่า 100 ปี โดยปีนี้มีประชาชนและนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ เดินทางมาร่วมงานจำนวนมาก

โดยมีการนำข้าวตอก ดอกไม้ ผลไม้ อาหารคาวหวาน บวงสรวงศาลรูปปั้นปู่แสะ-ย่าแสะ บริเวณทางขึ้นพระธาตุดอยคำ มีการรำบวงสรวง และขบวนอัญเชิญพระบฏ (สร้างตั้งแต่ปี 2469) เข้ามาในบริเวณพิธีเลี้ยงดง

จากนั้น พระครูอาภาภัสรัตนธาดา เจ้าอาวาสวัดต้นปิน เจ้าคณะตำบลแม่เหีย ได้เป็นผู้นำสวด ประกอบพิธีทางศาสนา ซึ่งหลังจากที่นำพระบฏ ขึ้นแขวนบนต้นไม้แล้ว ไม่มีลมแม้แต่น้อย แต่พระบฏจะแกว่งไกวไปมา เป็นที่น่าอัศจรรย์ ประชาชนและนักท่องเที่ยวที่เห็น ต่างพากันยกมือไหว้ ถ่ายวีดีโอเก็บไว้เป็นที่ระลึกและส่งต่อให้เพื่อนฝูง ญาติพี่น้องได้ดู เมื่อพิธีการอัญเชิญพระบฏเสร็จแล้ว ก็ได้เริ่มเข้าสู่พิธีเลี้ยงดง  

บริเวณลานเลี้ยงดงนั้น จะมีการนำควายรุ่น ตัวผู้ ที่เชือดไว้แล้วเป็นเครื่องเซ่นไหว้ มีร่างทรงร่ายรำ ก่อนที่ปู่แสะ-ย่าแสะจะลงประทับและมากินควายดิบๆ พร้อมเหล้าขาวที่เป็นเครื่องเซ่นไหว้ ก่อนจะเดินไปทักทายและให้พรนักท่องเที่ยวที่มาร่วมงาน บางคนได้กับนำธนบัตรมาให้ร่างทรงปู่แสะย่าแสะ ร่ายคาถาใส่เพื่อความเป็นสิริมงคลด้วย 

สำหรับประเพณีเลี้ยงดง หมายถึง การเซ่นสรวงดวงวิญญาณผีในป่า คำว่า “ดง” เป็นภาษาพื้นเมืองไทยภาคเหนือ หมายถึง ป่าไม้หรือป่าดงดิบ ส่วน "ผีปู่แสะ-ย่าแสะ" เป็นชื่อที่ปรากฏในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ และตำนานวัดดอยคำ เชื่อว่า เป็นยักษ์สามีภรรยา อาศัยอยู่เชิงดอยสุเทพ ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จมาถึงบริเวณนั้น ปู่แสะ-ย่าแสะและบุตร ได้พยายามจะจับพระพุทธเจ้ากิน แต่ก็ถูกพระพุทธองค์ทรมาน จนยอมแพ้และให้ถือศีล ขอกินเนื้อหรือเลือดมนุษย์ต่อพระพุทธเจ้าไม่ได้ จนท้ายสุด ปู่แสะ-ย่าแสะก็ขอกินควายเขาคำ (เขายาวไม่เกินใบหู) ซึ่งพระพุทธเจ้าก็สั่งให้ทั้งสองไปขอกับเจ้าเมืองเอาเอง ส่วนบุตรของปู่แสะ-ย่าแสะ ได้บวชเป็นฤๅษี(บวชเป็นพระไม่ได้) ชื่อว่า สุเทวฤๅษีหรือวาสุเทวฤๅษี อันเป็นที่มาของชื่อดอยสุเทพ

โดยพิธีเลี้ยงผีปู่แสะ-ย่าแสะ เป็นประเพณีประจำทุกปีในเดือน 9 เหนือ (มิ.ย.) ซึ่งอยู่ในช่วงระยะเวลาของการเลี้ยงผีเมือง เลี้ยงอารักษ์เมืองเชียงใหม่ และทำบุญเมืองเชียงใหม่ที่อยู่ในช่วงปลายเดือน 8 เหนือ จนถึงต้นเดือน 9 เหนือ (ประมาณ พ.ค.–มิ.ย.) ในอดีตการเลี้ยง(บวงสรวง)ควายมี 2 แห่ง แยกกันคือ ปู่แสะอยู่บริเวณเชิงดอยสุเทพ(ดอยเหนือ) ติดกับลำห้วยฝายหิน ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ม.เชียงใหม่ และย่าแสะบริเวณดอยคำ ริมน้ำแม่เหียะ(ดอยใต้) แต่ละแห่งเลี้ยงที่ละ 1 ตัว ภายหลังรวมมาเป็นเลี้ยงที่เดียวคือ บริเวณหน่วยพิทักษ์ อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ที่ 4 (แม่เหียะ) ซึ่งป่าไม้บริเวณดังกล่าว เป็นป่าต้นน้ำของลำห้วยแม่เหียะ หล่อเลี้ยงชีวิตคนใน ต.แม่เหียะ ต.สันผักหวาน และ ต.ป่าแดด