ตอนที่ 3 เปิดความจริง! #Saveทับลาน ทำไมชาวบ้านอยากได้สิทธิ์ ส.ป.ก.
เปิดความจริง! #Saveทับลาน (ตอนที่ 3) หลังจากที่ได้พูดถึงในประเด็น "คนอยู่ก่อนป่า หรือป่าอยู่ก่อนคน" ในตอนที่แล้ว คราวนี้เรามาลองดูกันว่า การรับฟังความคิดเห็นต่อแนวทางการนำแนวเขตปี 2543 มากำหนดแนวเขตใหม่อุทยานแห่งชาติทับลาน ซึ่งจะมีพื้นที่ 265,000 ไร่ริมตะเข็บอุทยานทับลานกลายเป็นที่ดิน ส.ป.ก. นั้น "มุมมองของชาวบ้านที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ทับซ้อน" อ.เสิงสาง อ.ครบุรี อ.วังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา และ อ.นาดี จ.ปราจีนบุรี มองว่าเป็นฝันที่รอคอยมานานกว่า 20 ปี ที่จะได้เอกสารสิทธิ์ แต่ในส่วนของ "ฝั่งอนุรักษ์ป่า" ก็มองว่ามัน -กำลังจะเป็นช่องทางให้นายทุนรุกที่ป่าในอนาคตเพราะด้วยความไม่ไว้ใจเจ้าหน้าที่รัฐในการออกเอกสารสิทธิ์ อย่างไรก็ตามไม่ว่าจะใช้แนวเขตอุทยานปี 2524 หรือแนวเขตปี 2543 พื้นที่ชาวบ้านอยู่อาศัย ทำกิน กลายเป็นชุมชน มีสถานที่ราชการ จะไม่กลายเป็นผืนป่าอย่างแน่นอน แต่เป็นการเปลี่ยนกรรมสิทธิ์ การเข้าไปดูแลจัดการจากเดิมเป็นกรมอุทยานแห่งชาติ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปลี่ยนเป็นสำนักงานปฏิรูปที่ดิน หรือ ส.ป.ก. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
อุทยาน-ชาวบ้านอยู่กันมา ด้วยมาตรา 64 พ.ร.บ.อุทยาน 2562
มาตรา 64 ตาม พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ ปี 2562 เพื่อแก้ปัญหาที่ดินทำกินของชาวบ้านที่ทับซ้อนพื้นที่อุทยานซึ่งเป็นที่จะต้องสงวนอนุรักษ์เอาไว้ มาตรา 64 เป็นกฎหมายให้ชาวบ้านทำกินที่พัฒนามาจากมติครม.วันที่ 30 มิ.ย.2541 ซึ่งมีสาระสำคัญ
บุคคลที่ไม่มีที่ดินทำกินและอยู่อาศัยมาก่อน มติ ครม. 30 มิถุนายน 2541 จะได้รับอนุญาตให้อยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่อุทยานแห่งชาติก่อน พ.ร.บ. ฉบับนี้มีผลบังคับใช้ เพื่อนำไปสู่การจัดทำโครงการเกี่ยวกับการอนุรักษ์และดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติภายในเขตอุทยานแห่งชาติ โดยชุมชนที่อาศัยในพื้นที่อุทยานฯจะไม่มีสิทธิในที่ดินนั้น หากแต่สามารถอยู่อาศัยทำกินได้ตามกรอบที่กฎหมายกำหนด หากจะดำเนินการใดใดจะต้องได้รับอนุญาตจากหัวหน้าอุทยานแห่งชาตินั้นๆ
ต้องยอมรับว่าปัญหาในอดีตที่มีปฏิบัติการจับกุม ปี 2555 ที่ผ่านมา มีการจับกุมชาวบ้านและคนต่างถิ่นที่ทำรีสอร์ทและโฮมสเตย์ 552 แปลงคดี ทำให้ชาวบ้านในพื้นที่เกิดความกังวลว่าหากที่ดินทำกินยังอยู่ในเขตอุทยานและหากจะขยับขยายการทำมากินจะถูกจับ
ชีวิต 'ชาวบ้านทับลาน' อยู่บนความไม่แน่นอน ม.64 ตีกรอบชีวิตและอาชีพ
นายดอม จามจังหรีด ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 5 วังมืด ต.บุพรมหณ์ อ.นาดี จ.ปราจีนบุรี ชาวบ้านที่มีพื้นที่ทับซ้อนเขตอุทยาน ปี 2524 พาทีมข่าวสำรวจแนวเขตใหม่ที่เจ้าหน้าที่อุทยานมาปักเป็นแนวเขตบริหารเพื่ออนุรักษ์ปี 2543 ว่าแนวเขตนี้คือ ความหวังของชาวบ้านว่าจะได้เอกสารสิทธิ์มาครอบครอง
เพราะว่าที่ผ่านมา จะสร้างอ่างเก็บน้ำ ใช้รถแบ็คโฮหรือปรับปรุงบ้าน จะต้องขออนุญาตหัวหน้าอุทยานทุกครั้ง ซึ่งบางครั้งใช้ระยะเวลานานเป็นเดือน อีกทั้งการเปลี่ยนหัวหน้าอุทยานแต่ละคน มีดุลยพินิจที่แตกต่างกัน
เมื่อจะขยับขยายอาชีพ ต้องมาลุ้นว่าหัวหน้าคนใหม่ที่ย้ายมาจะเห็นด้วยหรือไม่ เพราะชาวบ้านไม่รู้เลยว่า ม.64 มีกรอบแนวทางใดรองรับว่าอะไรทำได้ อะไรไม่ได้ ต้องอยู่บนความไม่แน่นอน รวมถึงการส่งต่อสิทธิ์ที่ดิน "เมื่อตนเองตาย" อาจจะส่งต่อที่ดินให้ทายาทไม่ได้ ไม่มีเอกสารใดที่จะเป็นหลักฐานยืนยัน
ม.64 จึงกลายเป็นกรอบที่กำหนดให้ชาวบ้านอยู่แบบเดิม ทำกินแบบเดิม แต่หากเป็นที่ดินสปก. อย่างน้อยมีเอกสิทธิ์ให้อุ่นใจ มีความมั่นคงและสามารถนำไปเข้าธนาคารเพื่อกู้เงินมาลงทุนการเกษตร
เช่นเดียวกับนายกิตตพัฒน์ จ้ายนอก ชาวบ้านไทยสามัคคี อ.วังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา ที่ระบุว่า ชาวบ้านติดกรอบ ม.64 แม้แต่จะสร้างบ้าน แบบบ้านยังต้องขออนุญาตว่าทำแบบไหนได้
ครั้นอยากจะเปลี่ยนอาชีพเพื่อให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นสอดรับกับการท่องเที่ยว เช่น ทำ homestay นอกอาคารบ้าน สร้างโรงเรือนปลูกผัก ก็ทำไม่ได้ ไม่สามารถลงทุนเพื่อต่อยอดอาชีพได้เลย เป็นการจำกัดอาชีพชาวบ้าน ซึ่งหากได้ที่เป็น สปก. จะมีความอิสระในการประกอบอาชีพได้มากกว่า
ความกลัว ทำให้ขาดความกล้า ขาดโอกาสพัฒนาชุมชน
ทีมข่าวลงพื้นที่ศูนย์การเรียนรู้ในโครงการเศรษฐกิจพอเพียงของนายปัญญา ระโหฐาน ชาวบ้านหมู่ 8 ต.บุพรมหณ์ ที่วันนี้อาคารไม้ร้างรา รกร้าง ทั้งที่ย้อนกลับไปในอดีตเป็นศูนย์เรียนรู้พลังงานทางเลือกที่มีผู้มาอบรม เข้าค่ายการทำไฟฟ้าจากแผงโซล่าเซลล์
พอมีเหตุการณ์จับกุมที่วังน้ำเขียว ชาวบ้าน/นายทุนถูกจับเพราะสร้างอาคารขนาดใหญ่ขึ้น ห้องพัก ทำให้เกิดความกลัว ต้องยุบศูนย์นี้ไปทั้งที่ลงทุนไปกว่า 1 ล้านบาท
[[cms-media:17812]]
อุทยาน แจง ที่ ส.ป.ก. ตีกรอบทำได้แค่เกษตรกรรม แต่อุทยานยังมีส่งเสริมการท่องเที่ยว
นายประวัติศาสตร์ จันทร์เทพ หัวหน้าอุทยานแห่งชาติทับลาน ระบุว่า อุทยานทุกแห่งมีแนวทางอยู่แล้ว ขึ้นอยู่คณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ ถ้าลองใช้วิธีแนวเขตปี 2543 อุทยานก็พร้อมแต่ถ้าไม่สำเร็จ ก็กลับมาเริ่มกันใหม่
การเพิกถอนต้องดูความเหมาะสม ต้องเชิญทุกหน่วยงานมาลงพื้นที่ ตอนนี้ทุกอุทยานแห่งชาติใช้มาตรา 64 กับชาวบ้านในเขตอุทยาน ซึ่งที่ผ่านมา ชาวบ้านอยากได้หลักฐานที่ดินทำกิน ทางอุทยานออกคู่มือการทำกินในอุทยานแห่งชาติได้ หากชาวบ้านต้องการเอกสารสิทธิ์เพื่อนำไปจำนอง เข้าสถาบันการเงิน ทางอุทยานมีแนวทางเสนอในอนาคตให้ออกเอกสารหลักฐานได้
แต่หากวันนี้ให้ที่ดินไปเป็น ส.ป.ก. ซึ่งมีหลักเกณฑ์การบังคับใช้ที่ดินเฉพาะเกษตรกรรมเท่านั้น หากไม่ทำตามจะถูกยึดคืน ขณะที่อุทยานมีหน้าที่ ป้องกัน วิจัย ท่องเที่ยว ซึ่งหากชาวบ้านอยากจะทำที่พัก "ก็สามารถทำได้" แต่เป็นที่พักเชิงระบบนิเวศ ก็สามารถทำได้ เพราะมาตรา 64 ระบุว่าอะไรที่ทำได้เป็นปกติธุระสามารถทำได้ ซึ่งที่ผ่านมา ชาวบ้านอยู่ร่วมกับอุทยานมาได้ใต้หลักเกณฑ์มาตรา 64 มาโดยตลอด แต่ ณ วันนี้มีปัจจัยบางอย่างทำให้ชาวบ้านเลือกอยากได้ ส.ป.ก.โดยที่ไม่ได้ดูเงื่อนไข
“สำหรับตัวผม ผมเห็นใจราษฎร แต่ผมต้องการวิธีการที่ถูกต้องที่สุดเป็นที่ยอมรับทั้งประเทศ ผมเคยพูดเสมอว่า เราใจเย็นๆ เราต้องทำให้คนทั้งประเทศเห็นว่าพื้นที่ตรงนี้ ควรได้รับอย่างเหมาะสม เรื่องที่ดินมันมีเวลาเกี่ยวข้อง ตอนนี้ต้องอยู่ตามเงื่อนไข ซึ่งทำได้ดี มีโครงการส่งเสริมปลูกป่า มีนโยบายสร้างสวนป่า เกิดการสร้างพื้นที่สีเขียว ขายคาร์บอนเครดิต ตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ในอนาคต 15-20 ปีจะขอกรรมสิทธิ์ที่ดิน เช่น โฉนดเพื่อการป่าไม้ เชื่อว่าไม่มีใครห้ามเพราะทุกคนเห็นว่าคนอยู่ร่วมกับป่าได้ ซึ่งในลักษณะนี้ เชื่อว่าคณะกรรมการมรดกโลกก็เห็นด้วย”
ม.64 กดทับตีกรอบทำกินชาวบ้าน
กระแสวิพากษ์วิจารณ์ ม. 64 พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ 2562 เป็นการกดหัวชาวบ้านไม่ให้สร้างเนื้อสร้างตัวได้นั้น นายประวัติศาสตร์ ระบุว่า
“อย่าลืมว่าเราเริ่มจากติดลบ เราเป็นผู้บุกรุก มาตรา 64 ทำให้เราอยู่กันมา ช่วยเหลือกันมา มันผ่อนคลายกฎหมายให้ชาวบ้านไม่ถูกจับกุมและอยู่ได้ตามกฎหมายด้วย”
เปรียบเทียบ ม.64 พ.ร.บ. อุทยานแห่งชาติ ปี 2562 กับ ระเบียบ ส.ป.ก.
ทีมข่าวเวิรค์พอยท์เปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างที่ดินส.ป.ก. กับที่ในความรับผิดชอบอุทยาน ม.64 ซึ่งพบว่า ที่ดิน ส.ป.ก. ได้กำหนดข้อห้ามขุดบ่อ ห้ามปลูกสร้างนอกจากการเกษตรกรรม หากเปลี่ยนแปลงอาชีพจะต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ หากไม่แจ้งจะยกเลิกสิทธิ
ส่วน ม.64 พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ ระบุ ให้บุคคลที่ครอบครองทำสิทธิแพ้วถาง ก่อสร้างให้สภาพพิ้นที่แตกต่างไปจากเดิม แต่หากกระทำการใดที่เป็นปกติธุระเพื่อดำรงชีพ ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ แต่ต้องได้รับอนุญาต
ข่าวที่เกี่ยวข้อง :
ตอนที่ 1 "ป่าทับลาน" นายทุนรีสอร์ท "รุกจริงหรือไม่"
ตอนที่ 2 เปิดความจริง! "ทับลาน" คนอยู่ก่อนป่า หรือป่าอยู่ก่อนคน
ตอนที่ 3 เปิดความจริง! #Saveทับลาน ทำไมชาวบ้านอยากได้สิทธิ์ สปก.
