ฟื้น 'บ้านอิ่มใจ' รับแผนกระจายอำนาจแก้ปัญหาคนไร้ที่พึ่ง

ทุกวันที่ 10 ตุลาคม เป็นวันคนไร้ที่พึ่งสากล หรือ Homeless day ซึ่งปีนี้มีการบูรณาการ่วมกับระหว่างภาครัฐ และเครือข่ายภาคประชาชนในการแก้ปัญหาคนไร้ที่พึ่ง โดยมูลนิธิอิสรชนจัดงานเสวนา 1 ปี กระจายอำนาจ ความหวัง ความจริง คนไร้ที่พึ่ง โดยมีตัวแทนทั้งภาครัฐ ประชาชน และ ส.ส.พรรคก้าวไกลเข้าร่วม 

รองศาสตราจารย์ธนพร ศรียากูล ผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กล่าวว่า เมื่อวันที่ 9 ก.ย. 2565 ได้มีการประกาศบังคับใช้ประกาศคณะกรรมการกระจายอำนาจ ให้องค์การปกครองส่วนท้องถิ่นทั้ง อบต. อบจ. กรุงเทพ และเมืองพัทยา แก้ไขปัญหา ฟื้นฟู ดูแลคนไร้ที่พึ่งให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี มีที่อยู่อาศัย ได้รับสวัสดิการเท่าเทียม 

ซึ่งที่ผ่านมาหน่วยงานภาครัฐ รวมไปถึงระเบียบต่างๆ ยึดติดคำว่า สงเคราะห์ ในการช่วยเหลือกลุ่มผู้ด้อยโอกาส กลุ่มเปราะบาง ทำให้เป็นการช่วยเหลือ มากกว่าการส่งเสริมให้ทุกคนได้รับสิทธิจากรัฐอย่างเท่าเทียมกัน ทำให้บางหน่วยงานติดขัดในระเบียบจากคำว่าสงเคราะห์ ที่เกี่ยวข้องเรื่องการใช้งบประมาณ และวิธีการ ซึ่งการกระจายอำนาจนี้ให้ อปท.สามารถดูแลคนไร้ที่พึ่งได้ในหลายมิติ ไม่ใช่เพียงแค่การให้อาหารเท่านั้น แต่เป็นการแก้ไขปัญหาโครงสร้าง ตั้งแต่นโยบายจนถึงระบบการดำเนินขั้นตอนขอรับสวัสดิการ

ขณะที่ กรุงเทพมหานคร เป็นหน่วยงานท้องถิ่นที่ต้องขับเคลื่อนแก้ปัญหานี้ โดยจากข้อมูลสำรวจปี 2566 พบว่า พื้นที่กรุงเทพมหานครมีคนไร้ที่พึ่งมากที่สุด 

นายศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เข้าร่วม กล่าวว่า เมืองที่มีคนไร้บ้านมากที่สุดคือ กรุงเทพฯ 1 ปีที่ผ่านมา กทม. เป็นหน่วยงานที่ดำเนินการหลายเรื่อง เนื่องจากเมืองเป็นจุดรวมของงานและอาชีพ การที่มีคนไร้บ้านมากก็เพราะว่าเขามาหางานทำ หลักการของ กทม.ที่สำคัญมากคือการบูรณาการการช่วยเหลือ 

เนื่องจากปัญหาดังกล่าวไม่ได้อยู่ที่การไร้บ้านอย่างเดียวเท่านั้น แต่รวมถึงปัญหาด้านการเข้าถึงสวัสดิการ ปัญหาเรื่องของสุขภาพ ปัญหาเรื่องของอาชีพ และเรื่องของสังคมมิติอื่น ๆ สิ่งที่กทม.พยายามดำเนินการร่วมกับเครือข่ายตลอด 1 ปี คือการสร้างสวัสดิการ แต่ก่อนเรามีบ้านพักคนไร้บ้านที่การประปาแม้นศรีเป็นพื้นที่ที่จะทำที่พักอาศัยแต่เราได้ส่งคืนไปแล้ว การที่จะหาสถานที่เพื่อทำขึ้นมาใหม่ก็ไม่สามารถหาได้ทันที  

นอกจากนี้ กทม.มีจุดสวัสดิการคนไร้บ้าน 2 จุด ที่ใต้สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้าและตรอกสาเก ซึ่งสามารถทำให้คนไร้บ้านได้มีงานทำไปแล้วประมาณ 60 คน การแจกอาหารประมาณ 200,000 กล่อง ซึ่งเห็นได้ว่าจุดสวัสดิการดังกล่าวไม่ได้เป็นจุดเยียวยาระยะสั้นอย่างเดียว แต่สามารถทำให้เขาคืนสู่สภาพชีวิตที่ปกติได้ ทำให้การเป็นคนไร้บ้านเป็นแค่ช่วงชีวิตเดียวสั้น ๆ เท่านั้น 

ส่วนแผนงานในอนาคต กทม.ต้องการให้จุดสวัสดิการเป็นจุดของการเปลี่ยนผ่าน ในอนาคตจึงอยากให้มีพื้นที่ถาวรเพื่อการบูรณาการร่วมกันกับทุกหน่วยงานซึ่งทรัพยากรมีพร้อมหมดแล้ว หลายหน่วยงานพร้อมช่วยเหลือร่วมกัน อาทิ พม. รัฐบาล และ กทม. แต่อาจมีปัญหาติดขัดเล็กน้อยบางประการ เช่น เรื่องการทำบัตรฯ ประชาชน ที่คนไร้บ้านต้องจ่าย 100 บาทตามกฎกระทรวง เพื่อการมีบัตรฯ ประชาชน เป็นต้น 

ซึ่งหากผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถแก้ไขกฎกระทรวงได้ก็อาจจะแก้ปัญหาในภาพรวมได้ ซึ่งหลายหน่วยงานจะต้องมาบูรณาการร่วมกัน สำหรับวันนี้เป็นมิติที่ดีมากทุกคนร่วมงานร่วมมือกัน จึงคิดว่าในอนาคตการสร้างให้อาคารการประปาแม้นศรีเป็นศูนย์รวมสวัสดิการคนไร้บ้าน หรือบ้านอิ่มใจ อีกครั้ง 

เพราะเป็นที่ที่เหมาะสมมาก สามารถทำที่พักอาศัยชั่วคราว ที่พักอาศัยสำหรับการเปลี่ยนผ่าน ทำจุดสวัสดิการ ทำที่สร้างอาชีพ ทำศูนย์บริการสาธารณสุข จึงคิดว่านี่คือทางออกที่จะช่วยทำให้คนไร้บ้านมีจำนวนน้อยลง ทำให้พวกเขาทุกคนเข้าสู่ชีวิตปกติได้มากขึ้น

ขณะที่ตัวแทนกลุ่มเครือข่ายภาคประชาชนที่ทำงานกับคนไร้ที่พึ่ง ช่น มูลนิธิอิสรชน มูลนิธิกระจกเงา และ มูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย ระบุว่า การแก้ปัญหาคนไร้ที่พึ่งโดยกระจายไปยังท้องถิ่น เป็นแนวทางที่จะแก้ไขปัญหาลงไปที่จังหวัดต่างๆ สามาถแก้ปัญหาได้ครอบคลุม แต่ อปท. อาจจะต้องมีพี่เลี้ยงลงไปให้คำแนะนำผู้ปฏิบัติงานเพื่อให้เข้าใจบริบทของคนไร้ที่พึ่งได้ถูกกลุ่ม เพราะมีหลายกลุ่ม เช่น ผู้ป่วยจิตเวช ผู้ป่วยสุราเรื้อรัง คนตกงาน เป็นต้น 

ซึ่งจากการลงพื้นที่ คนไร้ที่พึ่งหลายคนอยากมีบ้าน มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง แต่ติดปัญหาเรื่องอาชีพ ไม่มีบัตรประชาชน ทำให้ทำงานไม่ได้หรือมีรายได้ไม่เพียงพอต่อการเช่าห้อง เป็นต้น ขณะที่การทำงานของ อปท.โดยเฉพาะ กทม. จะต้องมีการทำงานประสานร่วมกันเพื่อให้การแก้ปัญหาได้ตรงจุด 

สำหรับกิจกรรม Homeless Day 2023 “1 ปีกระจายอำนาจ ความหวัง ความจริง คนไร้ที่พึ่ง?” จัดโดย มูลนิธิอิสรชน กรุงเทพมหานคร โดยความร่วมมือระหว่างสำนักงานคณะกรรมการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และ มูลนิธิอิสรชน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันนโยบายเกี่ยวกับการดูแลคนไร้ที่พึ่ง สวัสดิการของคนไร้ที่พึ่ง ซึ่งจะต้องเร่งดำเนินการเพื่อช่วยเหลือกลุ่มคนเหล่านี้ต่อไปอย่างเหมาะสม โดยให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินการและการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ โดยมีหน่วยงานเข้าร่วม เช่น คณะกรรมการการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) มูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย สมาคมสันนิบาตเทศบาลแห่งประเทศไทย สำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ สำนักกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กรุงเทพมหานคร มูลนิธิกระจกเงา มูลนิธิอิสรชน 

การเสวนา “1 ปีกระจายอำนาจ ความหวัง ความจริงคนไร้ที่พึ่ง?” โดย รศ.ธนพร ศรียากูล ผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นายศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นางสาวอัจฉรา สรวารี เลขาธิการมูลนิธิอิสรชน นายสิทธิพล ชูประจง หัวหน้าโครงการผู้ป่วยข้างถนน มูลนิธิกระจกเงา นายอนรรฆ พิทักษ์ธานิน ผู้จัดการแผนงานพัฒนาและขับเคลื่อนนโยบายสุขภาวะคนไร้บ้าน สสส. ร่วมด้วยผู้แทนกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ผู้แทนสมาคมสันนิบาตเทศนาลแห่งประเทศไทย ผู้แทนมูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย ดำเนินรายการโดยนางสาวพรทิพย์ โม่งใหญ่ บรรณาธิการโต๊ะรายงานพิเศษ WORKPOINT TV