เปิดวิจัย “ไข่ปลา” อึดจริง ถูกนก-เป็ดกินยังมีโอกาสรอด!

(23 ก.ค. 67) จากกรณีที่วานนี้(22 ก.ค.) มีการเสนอข่าวอ้างถึงคำพูดของอดีตเจ้าของบ่อกุ้ง พื้นที่ จ.สมุทรสงคราม ที่ปัจจุบันเปลี่ยนมาเลี้ยงปลากะพงแทน เพราะเจอฤทธิ์การระบาดของปลาหมอคางดำในพื้นที่มานานหลายปี ที่เล่าว่าเขาเคยสูบน้ำออกจากบ่อจนหมด แล้วตากพักบ่อไว้ 2 เดือน แต่เมื่อสูบน้ำเข้าบ่อใหม่ ผ่านไปไม่นานกลับพบปลาหมอคางดำในบ่ออีก จึงเชื่อว่าไข่ของปลาหมอคางดำนั้นสามารถทนสภาวะแล้งขาดน้ำได้นานถึง 2 เดือน

(ข่าวที่เกี่ยวข้อง: อึ้ง! ไข่ปลาหมอคางดำสุดอึด ตากแดด 2 เดือนยังฟักได้)

ข่าวดังกล่าวกลายมาเป็นที่ถกเถียงในโลกออนไลน์ว่ามีความเป็นไปได้จริงแค่ไหนที่ไข่ของปลาหมอคางดำ จะมีชีวิตรอดจนฟักเป็นตัวได้ภายใต้สภาวะแล้วนานขนาดนั้น บางส่วนมองว่าปลาหมอคางดำที่พบหลังสูบน้ำเข้าบ่อ น่าจะเป็นไข่ใหม่ที่หลุดรอดเข้ามาพร้อมน้ำที่สูบเข้าบ่อ มากกว่าจะเป็นไข่เก่าที่ค้างอยู่

ทางด้าน ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยาและผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว Anan Jongkaewwattana เกี่ยวกับประเด็นที่น่าสนใจเรื่อง “ความอึด” ของไข่ปลา โดยเขาระบุว่า

“มีคนถามมาว่าข่าวไข่ปลาหมอคางดำอยู่ทน 2 เดือนเป็นจริงหรือไม่ จากการลองทำการค้นคว้าดู เชื่อว่ามีความเป็นไปได้สูงครับ เพราะไข่ปลาหลายชนิดเคยมีรายงานมาว่าสามารถทนต่อสภาวะที่ไม่เป็นมิตรต่างๆ ได้ดีมาก

โดยเฉพาะกรณีในข่าว คือ สภาวะที่แห้ง ไม่มีน้ำ ไข่ปลาจะมีคุณสมบัติพิเศษในการลดการสูญเสียน้ำได้ดีมาก ผนังของเซลล์ไข่ปลาที่มีหลายชั้นแทบที่จะไม่ให้โมเลกุลของน้ำจากภายในหลุดออกไปข้างนอกได้เลย ในสภาวะตามข่าวไข่ก็จะอยู่นิ่งๆรอจนมีโอกาสกลับมาโตเป็นปลาเต็มวัยได้

ที่น่าสนใจกว่านั้นคือมีงานวิจัยชิ้นหนึ่งที่ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS เมื่อ 4 ปีก่อน พบว่า ไข่ปลาสามารถรอดอยู่ในระบบทางเดินอาหารของเป็ด หรือ นกน้ำ เช่น หงส์ได้ เรียกว่า endozoochory มีการทำการทดลองให้นกน้ำ เช่น เป็ดกินไข่ปลา แล้วไปพบว่ามูลของเป็ดที่ถ่ายออกมายังมีไข่ปลาที่สามารถเจริญออกมาเป็นลูกปลาได้อีก ถึงแม้จะเหลือไข่ที่ฟักออกมาเป็นตัวได้ไม่มาก

ในการศึกษาพบว่ามีประมาณ 0.2% แต่ก็อาจจะสามารถอธิบายได้ว่า ทำไมปลาที่เป็น alien species สามารถพบได้ในแหล่งน้ำอื่นที่อยู่ห่างไกลได้ เป็นเพราะมีนกน้ำพาไข่ปลาไปขยายพันธุ์ในแหล่งน้ำอื่นได้

ข้อมูลนี้น่าสนใจมากครับ ประกอบกับข่าวที่ออกมาเกี่ยวกับไข่ปลาหมอคางดำที่ดูทนทานต่อสภาวะแวดล้อมได้ดี ด้วยข้อมูลในการศึกษานี้ สมมติฐานที่ว่าการแพร่กระจายของประชากรปลาอาจเกิดขึ้นทางอากาศผ่านนกที่บินไปมาก็อาจเป็นไปได้เช่นกัน”